Những bí mật đằng sau thanh kiếm Nhật
Kiếm Nhật hay Katana (tiếng Nhật: Đao) là loại kiếm dài, hình hơi cong, một
lưỡi, rất bén được các võ sĩ Nhật trọng dụng và luôn đeo trên thắt lưng –
thường có cặp với một thanh kiếm ngắn hơn, hoặc cực ngắn gọi là Đoản Đao Bộ
kiếm đôi gọi là Đại – Tiểu – biểu tượng cho tác phong và danh dự của người võ
sĩ. Thanh kiếm dài Katana dùng để chém trong tác chiến. Kiếm ngắn để đâm khi
đến gần đối phương – hoặc để mổ bụng tự sát (một kỹ thuật tự sát của samurai,
mang tên seppuku).
Kiếm Katana có chuôi dài đủ để người sử dụng dùng hai bàn
tay nắm chặt. Theo truyền thống, kiếm được đeo với lưỡi quay lên phía trên,
(chiều cong hướng lên trên, ngược với cách đeo kiếm Tây Âu). Ngày nay tuy không
còn được sử dụng trong chiến tranh, kiếm Nhật vẫn được giới sưu tầm yêu chuộng
– loại kiếm cổ rất mắc tiền; và nghệ thuật tác chiến bằng kiếm Nhật vẫn còn
được lưu truyền trong một số thể thao võ thuật Nhật Bản, như môn Kendo (Kiếm
đạo),Kenjutsu (Kiếm thuật), Battojutsu (Bạt đao thuật)
Lịch sử ra đời
Người Nhật đã có một
truyền thống rèn kiếm lâu đời. Kiếm, ngọc và gương là ba bảo vật truyền quốc,
được coi như biểu chương của hoàng gia (imperial regalia), thờ tại đền ở Ise
gần hoàng cung cũ ở cựu đô Nara
cũng là những linh vật trong thần đạo (shinto).
Ngay từ thời đại Kofun và Nara (300-794) đầu Công nguyên,
nước Nhật đã sử dụng kiếm, hồi đó lưỡi kiếm thẳng và samurai Những bí mật đằng
sau thanh kiếm Nhậtdài chừng 80 cm theo mẫu mực của Trung Hoa và Triều Tiên.
Đến thế kỷ 8, đầu thế kỷ 9 người Nhật bắt đầu đúc kiếm có hình cong ở gần cán
rồi dần dần cong hoàn toàn.
Thời đại Heian sau đó (794-1185), nước Nhật bước vào một
thời kỳ văn hoá khá rực rỡ. Xã hội nhiều giai cấp trong đó giới võ sĩ (samurai),
giới tăng nhân (warrior monks) trở thành những lực lượng quan trọng được triều
đình thuê mướn để bảo vệ lãnh thổ. Thanh kiếm đã không chỉ là một võ khí mà đã
trở thành một tác phẩm, vừa thanh tú vừa mỹ thuật.
Người ta cũng bắt đầu khắc tên và nơi chế tạo trên chuôi
kiếm, hiệp sĩ cũng mang theo những thanh kiếm ngắn hơn để thay đổi. Ngoài kiếm
nhiều loại chiến cụ khác cũng phát triển điển hình là cung tên, giáp trụ và
nghệ thuật binh bị cũng đạt một tầm vóc mới. Đối với người võ sĩ, thanh kiếm là
vật bất ly thân, không rời xa trong bất cứ trường hợp nào.
Phong tục cổ truyền của Nhật Bản là khi gia đình sinh một
đứa con trai, mỗi người dân làng sẽ đến mừng cho quý tử một ít mạt sắt. Sắt đó
sau này, khi cậu bé trưởng thành, sẽ được một kiếm sư rèn thành kiếm cho cậu.
Trước khi rèn một thanh kiếm, bao giờ kiếm sư cũng trai giới, cầu xin thần linh
phù hộ và sau đó mặc lễ phục để làm việc. Người ta nói rằng kiếm sư rèn kiếm
không còn là một công việc mà là một nghi lễ, thân tâm hợp nhất và tập trung
toàn bộ tinh thần từ khi bắt đầu cho tới khi hoàn tất.
Rèn kiếm
Kitaeru được coi như một trong những truyền thống cần phải
bảo tồn cùng với nhiều bộ môn nghệ thuật khác để duy trì tinh thần đặc thù của
người Nhật. Lẽ dĩ nhiên rèn không phải nói về nghề thợ rèn một cách tổng quát
mà là kỹ thuật rèn kiếm, một truyền thống lâu đời được coi trọng, vì thanh kiếm
không phải chỉ là một món khí giới mà còn tượng trưng cho tinh thần cao thượng
của võ sĩ đạo.
Thanh kiếm của người Nhật không phải chỉ là một lưỡi dao dài
dùng làm vũ khí mà mang theo rất nhiều ý nghĩa. Trong quá trình chế tạo, người
ta không những phải thử để xem nó có đủ sắc để xuyên qua nhiều lớp áo giáp bằng
sắt mà có samurai%201 Những bí mật đằng sau thanh kiếm Nhậtkhi còn thí nghiệm
ngay trên thân xác con người để coi có “ngọt” hay không?
Người Trung Hoa cũng như người Việt Nam cũng chú trọng đến
kiếm nhưng quá lắm chỉ coi như một kỹ năng cần điêu luyện, trái lại người Nhật
lại nâng thanh kiếm và cách sử dụng lên hàng “đạo” – kiếm đạo (kendo) – và
thanh kiếm gắn liền với sinh mạng và nhân cách của người kiếm sĩ (samurai).
Trong khi kiếm Âu Châu chỉ là một lưỡi thép duy nhất, kiếm
Nhật bao gồm lá thép, sắt non và thép già, mỗi loại có hàm lượng carbon khác
nhau. Lõi của thanh kiếm (shingane) được rèn bằng cách pha trộn giữa sắt thô
với thép lá. Sau đó mới là vỏ bao bên ngoài (hadagane) cái lõi đó cũng bằng kỹ
thuật trên nhưng dùng sắt non và thép lá. Vỏ bao có thể cần dát ra rồi gập lại
15 lần nhưng nếu nhiều hơn nữa có thể làm thép trở nên dòn và không đều. Lưỡi
kiếm sau đó được chêm vào giữa những lớp vỏ bao, rèn cho thật liền lạc khít
khao. Lớp vỏ mềm giúp cho cái lõi cứng ở bên trong, khiến cho lưỡi kiếm chịu
được va chạm mạnh, dẻo dai hơn kiếm đúc theo kiểu Âu tây.
Người thợ không phải chỉ đúc một thanh kiếm tốt mà còn làm
sao cho mỹ thuật, đó mới thực là vấn đề.
Nét cong của thanh kiếm Nhật không phải chỉ do kỹ thuật rèn
hay đập mà còn là một biểu trưng văn hoá xuất hiện trên nhiều công trình truyền
thống khác, từ mái cong trên đền đài, chùa chiền, cung điện, kể cả thư pháp.
Người Nhật vẫn cho rằng nếu đúc một thanh kiếm thẳng băng thì không những thô
kệch mà còn quá thực dụng, không nói lên tính nghệ thuật của người võ sĩ. Chính
vì thế, họ luôn luôn tạo những đường cong, uốn lên lượn xuống để biến một vũ
khí chiến đấu thành một tác phẩm. Tiến trình rèn thép, các loại chất liệu trong
mỗi giai đoạn đến nay vẫn còn là những bí mật nghề nghiệp không truyền ra ngoài
và cũng là thước đo sự tài hoa, khéo léo cũng như “tay nghề” của các bậc sư.
Mài kiếm
Việc mài kiếm của một nghĩa sĩ khác hẳn công việc mài lưỡi
kiếm sau khi một danh thủ đã rèn xong. Rèn kiếm mới chỉ là một chặng đường, tuy
quan trọng nhưng không phải là hoàn bị mà còn nhiều công việc khác cũng cam go
không kém.
Công việc hoàn chỉnh thanh kiếm chỉ là mài cho sắc mà phải
gọi là “chà láng” hay đánh bóng. Đánh bóng một thanh kiếm phải qua 13 giai
đoạn, dùng 13 loại đá mài khác nhau và 13 động tác khác nhau và mất trung bình
120 giờ. Để mài một lưỡi kiếm, kiếm sư dùng sáu cục đá mài khác nhau, từ loại
nhám xuống dần loại mịn hơn và sau cùng để đánh bóng. Trước khi mài, phải
nghiên cứu kỹ càng “thớ” (texture) và “mẫu” (pattern) của thanh kiếm, không
phải cùng một lúc mà chỉ từng khoảng 3 cm một. Việc giữ sao cho tay phải và tay
trái gần như cân bằng tuyệt đối là một công tác sinh tử vì nếu hai tay chỉ lệch
đi một khoảnh khắc thì có thể hỏng luôn cả lưỡi kiếm.
Sau khi mài xong, kiếm sư kẹp hai hòn đá mài mỏng dính trên
đầu ngón tay và vuốt theo lưỡi kiếm để đánh bóng. Ông cầm ngang lưỡi kiếm để
cho ánh nắng soi lên từng mili mét để kiểm soát công trình của mình lần cuối
cùng. Không có hai thanh kiếm nào giống hệt nhau, mỗi thanh kiếm có hình dáng
khác nhau và có những đặc tính khác nhau. Mài kiếm chính là làm sao cho thanh
kiếm thể hiện được tối ưu cái “tinh thần” của nó, để hiển lộ cái “tận mỹ” của
nó, để thoát ra cái “huy hoàng” của lưỡi thép đã hoàn thành. Kiếm mài đúng cách
mới có thể hiển hiện được hết tài năng của người rèn kiếm.
Một lưỡi kiếm dù quí đến đâu nếu không được lắp vào một cán
kiếm thích hợp và để trong một bao kiếm đúng cách thì vẫn không thể nào gọi là
hoàn hảo. Muốn làm một bao kiếm, người kiếm sư phải làm hai mảnh vừa khít theo
đường cong của lưỡi kiếm rồi dán lại với nhau. Chất keo dán là một loại hồ nấu
bằng gạo rồi nghiền cho nhuyễn bằng đũa tre.
Bí mật của cách làm bao kiếm là sao cho có cảm tưởng là bao và lưỡi khít
khao từ đầu đến cuối nhưng thực ra chỉ tiếp xúc với nhau ở gần cán kiếm mà thôi
và lưỡi kiếm không nơi nào quá chặt vì nếu không, độ ẩm của gỗ sẽ làm cho kiếm
bị rỉ.
Việc rèn một thanh kiếm đã được nâng lên thành một nghi lễ
mang tính chất huyền bí. Người thợ rèn phải trai giới trong nhiều ngày, qua
những thể thức thanh tẩy và khi làm việc họ mặt một bộ đồ trắng như một thiền
sư, đạo sĩ. Ngay từ thế kỷ 13, kiếm Nhật đã nổi tiếng trên thế giới mà không
nơi nào sánh kịp. Người Trung Hoa cũng nói đến bảo kiếm nhưng phần lớn chỉ là
truyền thuyết và huyền thoại, chỉ nghe mà không thấy. Trái lại kiếm Nhật có
thật và nhiều người đã bỏ một khoản tiền lớn để đặt hay mua. Theo những chuyên
gia về luyện kim, mãi đến thế kỷ 19, người Âu châu mới đủ trình độ để tạo được
những hợp kim tốt như thép của Nhật trước đó 600 năm và cũng phần lớn là vì học
hỏi được phương pháp của xứ Phù Tang. Kiếm Nhật cũng nói lên một đặc tính riêng
của dân tộc này, làm việc gì cũng muốn đến chỗ tận thiện, tận mỹ.
0 comments